Thú bảy, 25/05/2019 - 4 giờ54 - SA
Dư địa chí biên phòng Địa lý - Lịch sử “Phên giậu” nơi vùng biển Đông Bắc

“Phên giậu” nơi vùng biển Đông Bắc

InEmail

Hè năm 2011 này, tôi mới có dịp ra Cát Bà - đảo Ngọc, địa danh nổi tiếng giữa trùng khơi, nơi được coi là “pháo đài”, “phên giậu” của vùng biển Đông Bắc. 

Đằng sau sự ồn ã, tấp nập của một khu du lịch đang nổi ấy là những trầm tích thời gian nơi còn âm vang những chiến công của các thế hệ để bám biển và giữ đảo. Trong tôi còn như văng vẳng đâu đây lời thơ: “Anh đưa em về Cát Bà/Nơi thuở hồng hoang cha ông ta xuống biển/Dằng dặc Cái Bèo 6000 năm trước/Trơ trơ vách đá còn ghi…”.

“Thuở hồng hoang cha ông ta xuống biển”

Theo PGS-TS. Phan Sĩ Mẫn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu môi trường và phát triển bền vững, Viện Khoa học xã hội Việt Nam thì từ những di chỉ khảo cổ học được tìm thấy trên đảo như ở Cái Bèo (thị trấn Cát Bà), Ao Cối (xã Phù Long), mái đá Vạ Bạc (xã Xuân Đám)… chứng minh cách đây khoảng hơn 6 nghìn năm, con người cư ngụ ở vùng biển Đông Bắc đã từ hang động bước ra ngoài bãi biển. Qua nghiên cứu các đốt sống xương cá trong các tầng văn hóa di chỉ Cái Bèo, Ao Cối, Xé Bạc… cho biết người cổ Cát Bà đã đánh bắt được nhiều loài cá lớn. Người Việt cổ ở đây đã đạt trình độ cao trong chế tác đá. Ngoài kỹ thuật mài, họ còn sử dụng rộng rãi kỹ thuật cưa đá, khoan đá; trong đó có khoan xuyên lỗ, khoan tách lõi, khoan gỗ, tre, đá… phục vụ cho việc làm thuyền bè và công cụ sản xuất…

Tại sao đảo lại mang tên là Cát Bà hay còn có tên gọi khác là đảo Ngọc? Tôi tò mò hỏi.

-         Đảo Ngọc là tên gọi xuất phát từ một truyền thuyết. Từ xa xưa, có một con rồng khổng lồ đã ném xuống vùng biển Đông Bắc nước ta hàng nghìn hạt ngọc quý, đó chính là hàng nghìn hòn đảo tạo nên vịnh Hạ Long - kỳ quan thiên nhiên của thế giới. Trong số đó, hòn ngọc lớn nhất là đảo Cát Bà, nơi án ngữ phía tây nam, ngăn không cho sóng gió tràn vào vịnh Hạ Long và vùng đồng bằng ven biển. Cũng theo một truyền thuyết khác, ngày xưa, hòn đảo này vốn là nơi các bà, các mẹ, các chị em phụ nữ lo chuẩn bị lương thảo giúp các chiến binh đánh đuổi giặc Ân. Bởi thế, hòn đảo nơi các chiến binh đóng đại bản doanh tiền phương gọi là Các Ông và đảo hậu phương của các bà, các mẹ, các chị được mang danh là Các Bà. Đảo Cát Bà là do sau này đọc chệch mà thành… PGS.TS Phan Sĩ Mẫn giải thích.

alt

Bờ biền Cát Bà - Hải Phòng một trong những bờ biển đẹp nhất Việt Nam

Địa danh Cát Bà đã trải qua nhiều biến cố lịch sử và từ năm 1945 đến nay cũng đã có nhiều lần tách, sáp nhập hành chính. Ban đầu, huyện Cát Hải và thị xã Cát Bà thuộc tỉnh Quảng Yên, đến tháng 6 - 1956, cả hai đơn vị hành chính này được sáp nhập vào thành phố Hải Phòng. Sau đó một năm, thành lập huyện Cát Bà, gồm thị xã Cát Bà cũ và 5 xã Trân Châu, Xuân Đám, Hiền Hào, Gia Luận và Việt Hải; thị xã Cát Bà đổi thành thị trấn Cát Bà thuộc huyện Cát Bà. Tháng 3 - 1977, huyện Cát Bà sáp nhập với huyện Cát Hải thành một đơn vị hành chính mới lấy tên là huyện Cát Hải…

Căn cứ địa giữa trùng khơi

Cát Bà không chỉ là hòn ngọc lung linh giữa trùng khơi mà còn là một địa danh có vị trí chiến lược về quân sự trên vùng biển Đông Bắc. Do nằm ở cuối dãy vòng cung Đông Triều nên Cát Bà được coi như “phên giậu”, pháo đài khổng lồ ngày đêm canh giữ con đường biển đi vào thành phố cảng và vùng Đông Bắc Tổ quốc. Được kiến tạo bởi các núi đá vôi nên Cát Bà có dáng vẻ rất kỳ vĩ, với hàng trăm dáng núi kỳ dị và nhiều hang động, nhiều vịnh nằm sâu trong đảo. Núi đá, rừng rậm liên tiếp, xen kẽ nhau, áng, lộng, vịnh to, vịnh nhỏ, dài rộng, nông sâu khác nhau, không những làm nên vẻ đẹp diệu kỳ mà còn tạo thành địa hình hiểm trở rất lợi hại về quân sự, đồng thời cũng là nơi thuận lợi cho ngư dân tránh gió bão.

alt

alt

Một góc Cát Bà - Hải Phòng

-         Trong lịch sử, Cát Bà là căn cứ của nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, trên đảo Cát Bà đã nổi danh những trận đánh được ghi vào lịch sử, tiêu biểu như hoạt động của khu du kích Hà Sen. Ông Phạm Trí Tuệ -  nguyên Bí thư, Chủ tịch huyện Cát Hải cho biết: Hà Sen được coi là khu du kích điển hình của toàn quốc trong kháng chiến chống Pháp trên địa bàn huyện đảo. Chỉ bằng vũ khí thô sơ, tự tạo nhưng tất cả các cuộc xâm nhập của địch vào khu du kích Hà Sen đều bị bẻ gẫy và chịu tổn thất nặng nề. Thời kỳ chống Mỹ, đảo Cát Bà, Cát Hải là trọng điểm đánh phá trên biển miền Bắc của địch. Không quân và hải quân Mỹ đã đánh phá huyện đảo này tổng cộng 789 trận, ném hơn một nghìn quả bom phá, 3,6 vạn quả bom bi, bom xuyên, 153 tên lửa, 4 nghìn quả thủy lôi… Tính trung bình mỗi ki-lô-mét trên đảo có đến 8,8 quả bom, trung bình mỗi người dân trên đảo chịu 2,2 quả bom các loại. Mặc dù vậy, quân dân huyện đảo vẫn “tay lưới, tay súng”, chiến đấu anh dũng. Huyện đảo đã độc lập và phối hợp với bộ đội chủ lực bắn rơi tổng cộng 23 máy bay Mỹ, tiêu diệt và bắt sống 4 giặc lái, 4 lần bắn cháy tàu chiến

Mỹ…

Di sản “ba trong một” và thế trận trên biển

 Theo ông Vũ Văn Kiền - Bí thư Huyện ủy Cát Hải, ngoài danh hiệu đã được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Cát Bà còn là đảo lớn nhất, có hệ thống các loài động, thực vật phong phú, đa dạng và nằm trong quần thể Vịnh Hạ Long-Di sản thiên nhiên thế giới. Vì lẽ đó, nếu xét về bản chất thì nơi đây cũng đã là một di sản thiên nhiên thế giới. Nhưng do bị chia cắt về mặt hành chính (Vịnh Hạ Long thuộc tỉnh Quảng Ninh, đảo Cát Bà thuộc huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng) nên địa phương vẫn phải làm hồ sơ và dự kiến năm 2013, Cát Bà sẽ được UNESCO chính thức công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Bên cạnh đó, nhiều tổ chức quốc tế có uy tín khi đến Cát Bà đều khẳng định Cát Bà có thừa điều kiện để được thế giới công nhận là Công viên địa chất địa cầu. Đặc biệt là hệ thống hang động phong phú, núi đá đặc trưng và có nhiều di chỉ, nhất là di chỉ Cái Bèo nổi tiếng, nơi người Việt cổ đã sống cách đây 6 - 7 nghìn năm. Và nếu 3 danh hiệu này đều được “hiện thực hóa” trong tương lai gần, thì Cát Bà có lẽ là địa danh duy nhất của châu Á và hiếm có trên thế giới là di sản “ba trong một”…

Song song với quá trình phát triển kinh tế, công tác quốc phòng - an ninh, xây dựng thế trận trên biển là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với Cát Bà. Thượng tá Vũ Quốc Hưng - Chính trị viên Ban chỉ huy Quân sự huyện Cát Hải cho rằng, nhận thức điều này thì dễ nhưng khi vào thực tế, “đụng” đến những lợi ích cụ thể, nhất là các dự án kinh tế thì không hề đơn giản. Đã có thời điểm, khi xem xét các dự án kinh tế trên đảo, có không ít người còn xem nhẹ khi gắn nó với công tác quốc phòng và xây dựng thế trận phòng thủ. Lãnh đạo chỉ huy huyện đội tham mưu cho cấp ủy, chính quyền kiên quyết chấn chỉnh hiện tượng này. Những dự án mà ảnh hưởng đến hoạt động quân sự và quy hoạch phòng thủ chung thì kiên quyết không cho triển khai. Và vì thế, dù trong những năm qua, Cát Bà có sự phát triển đột biến về du lịch với nhiều dự án được triển khai nhưng vẫn bảo đảm về an toàn đất, công trình quốc phòng và khu quân sự.

Sát cánh cùng lực lượng quân sự huyện đảo là cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng 54. Đứng chân ở khu vực biển, đảo sôi động, luôn tiềm ẩn những bất trắc,  địa bàn quản lý rộng luôn là những thách thức với các chiến sĩ “quân hàm xanh”. Trung tá Nguyễn Tiến Dũng tâm sự rất thật rằng: Những khó khăn mà anh em trong đồn phải vượt qua không chỉ là do nhiệm vụ nặng nề mà từ những áp lực và nỗi lo toan đời thường hằng ngày của mỗi người. Giá cả, sinh hoạt ở khu du lịch rất đắt đỏ. Số người có gia đình ở đất liền thì điều kiện đi lại khó khăn. Nhanh thì cũng vài tuần, không thì vài tháng mới được về thăm nhà. Số anh em có gia đình ở đảo thì cũng khó khăn không kém. Riêng để có được một mảnh đất chỗ “thường thường bậc trung” ở đảo thì cũng phải một vài tỷ. Với lương bộ đội như hiện nay chắc khó có thể mua được. Ngay như anh Dũng, hoàn cảnh gia đình cũng khá éo le, đặc biệt. Vợ chồng anh có hai con đều bị bệnh từ nhỏ. Vợ phải nghỉ làm ở nhà trông và chữa bệnh cho con. Là đồn trưởng ở đảo nên anh bận liên miên, mọi việc ở nhà đều phó thác cho vợ… “Cuộc sống dù còn khó khăn nhưng chúng tôi luôn xác định “đảo là nhà, biển cả là quê hương”, động viên nhau hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Thời gian qua, đồn đã làm tốt việc tuần tra, kiểm soát trên biển, bắt giữ hàng chục vụ đánh bắt hải sản trái phép, xua đuổi tàu cá nước ngoài xâm phạm vào lãnh hải của ta, bắt gần chục vụ tàng trữ trái phép chất ma túy, cứu 10 vụ, với hơn 100 người bị nạn trên biển. Thành tích ấy góp phần xây dựng thế trận trên đảo, trên biển Đông Bắc, thực sự là “phên giậu” vững chắc trên con đường biển chiến lược vào thành phố cảng…”- Đồn trưởng Dũng khẳng định.

-         Trần Hoàng

Bình luận

Security code
Hình khác

DỰ BÁO THỜI TIẾT

Một số thành phố
Nguồn: Trung tâm KTTVTW

Hà Nội Trời chuyển lạnh (17-29 độ)
Huế Mây thay đổi, ngày đêm có mưa (25-33độ)
Đà Nẵng Nắng nắng có mưa nhỏ (24-36độ)
TPHCM Mây thay đổi, đêm có mưa dào (23-33độ)
GIÁ VÀNG
Cập nhật 08 giờ hàng ngày
Nguồn: Sacombank-SBJ
    Mua vào   Bán ra
SBJ
36,620 36,850
SJC
36,650 36,660